Definede Drone Kullanımı: Dronlar Define Aramada Ne İşe Yarar? Teknolojinin gelişmesiyle birlikte arazi araştırmalarında kullanılan yöntemler de değişiyor. Geçmişte geniş bir araziyi incelemek için saatlerce yürümek, yüksek noktalara çıkmak veya ulaşılması zor bölgeleri yakından gözlemlemek gerekiyordu. Günümüzde ise insansız hava araçları, yani dronlar, bu çalışmaların önemli yardımcılarından biri hâline geldi. Özellikle define araştırmalarına ilgi duyan kişiler arasında drone kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Havadan görüntüleme sayesinde araziyi farklı açılardan incelemek, yüzey şekillerini kaydetmek ve daha önce fark edilmeyen bazı ayrıntıları değerlendirmek mümkün olabiliyor. Ancak burada önemli bir soru var: Drone gerçekten toprak altındaki defineyi veya gizli odaları bulabilir mi? Bu sorunun cevabı kullanılan teknolojiye bağlıdır. Standart bir drone kamerası ile özel ölçüm sensörleri aynı işi yapmaz. Ayrıca havadan elde edilen bir görüntü, tek başına tarihî bir yapı veya gömülü bir eser bulunduğunu kanıtlamaz. Bu yazıda drone teknolojisinin define araştırmalarındaki olası etkilerini, arkeolojideki kullanım alanlarını ve teknik sınırlarını ele alıyoruz. Drone Nedir ve Arazi Araştırmalarında Nasıl Kullanılır? Drone, uzaktan kumanda veya önceden programlanmış sistemlerle uçurulabilen insansız hava aracıdır. Üzerine yerleştirilen kamera ve farklı sensörler sayesinde havadan görüntü ve ölçüm verileri toplayabilir. Arazi araştırmalarında kullanılan dronların en yaygın donanımı yüksek çözünürlüklü kameralardır. Daha gelişmiş sistemlerde termal kamera, multispektral kamera, LiDAR veya özel ölçüm sensörleri de bulunabilir. Bu teknolojiler sayesinde: Geniş arazilerin havadan görüntüsü alınabilir. Yamaçlar, vadiler ve ulaşılması zor bölgeler incelenebilir. Eski yapı kalıntılarına benzeyen yüzey izleri belgelenebilir. Arazi eğimi ve yükseklik değişimleri modellenebilir. Aynı bölgenin farklı tarihlerdeki görüntüleri karşılaştırılabilir. Bu özellikler drone kullanımını yalnızca define araştırmaları açısından değil, arkeolojik yüzey araştırmaları ve kültürel mirasın korunması açısından da değerli hâle getirmektedir. Definede Drone Kullanmanın Sağladığı Avantajlar 1. Araziyi geniş açıdan inceleme Drone kullanımının en önemli avantajlarından biri, araziyi yukarıdan ve bütün olarak görebilmektir. Yerden bakıldığında birbirinden bağımsız görünen kaya oluşumları, düzlükler, eski duvar izleri veya arazi geçişleri havadan çekilen görüntülerde daha geniş bir çevreyle birlikte değerlendirilebilir. Özellikle engebeli ve geniş arazilerde bu görüntüler, bölgenin genel yapısını anlamaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte havadan görülen her çizgi veya şekil tarihî bir kalıntı değildir. Doğal aşınmalar, tarımsal faaliyetler, eski arazi sınırları ve modern insan müdahaleleri de benzer görüntüler oluşturabilir. 2. Eski yapı ve yüzey izlerini belgelemek Zaman içerisinde yıkılmış yapıların bazı izleri arazi üzerinde kalabilir. Taş dizilimleri, temel kalıntıları, teraslar ve eski yerleşimlere ait olabilecek yüzey şekilleri bu kapsamda değerlendirilebilir. Drone görüntüleri bu izlerin konumunu ve çevreyle ilişkisini kaydetmeye yardımcı olur. Arkeolojik araştırmalarda da benzer yöntemlerden yararlanılmaktadır. Örneğin Giresun’daki Andoz Kalesi üzerinde gerçekleştirilen bir araştırmada drone ile 2.242 görüntü alınmış, bu görüntüler kullanılarak kalenin üç boyutlu modeli oluşturulmuştur. Bu çalışma, drone teknolojisinin tarihî yapıların belgelenmesinde nasıl kullanılabileceğini gösteren örneklerden biridir. 3. Üç boyutlu arazi modeli oluşturmak Drone ile çekilen çok sayıda fotoğraf, özel yazılımlar kullanılarak birleştirilebilir. Bu işlem fotogrametri olarak adlandırılır. Fotogrametri sayesinde: Üç boyutlu arazi modelleri, Yükseklik haritaları, Ortofoto görüntüler, Eğim ve yüzey analizleri, Tarihî yapıların dijital modelleri oluşturulabilir. Bu yöntem sayesinde bir bölgenin yalnızca fotoğrafı değil, ölçülebilir bir dijital modeli de elde edilebilir. Yozgat’taki Sarıkaya Roma Hamamı üzerinde gerçekleştirilen akademik çalışmada da drone görüntülerinden yararlanılarak yapının yaklaşık 4 santimetre hassasiyetinde üç boyutlu modeli oluşturulmuştur. Bu örnek, drone teknolojisinin arkeolojik belgelemede sağlayabildiği ayrıntı düzeyini göstermektedir. Termal Kameralı Drone Define Bulabilir mi? Drone teknolojisiyle ilgili en çok merak edilen konulardan biri termal kameralardır. Termal kameralar, nesnelerin ve yüzeylerin yaydığı kızılötesi ışınımı ölçerek sıcaklık farklılıklarını görüntülemeye yardımcı olur. Bir arazide toprak yapısı, nem oranı, bitki örtüsü veya yüzey özellikleri farklı olduğunda sıcaklık dağılımında da farklılıklar ortaya çıkabilir. Bu farklılıklar bazı durumlarda yer altındaki yapıların yüzeye yansıyan etkileriyle ilişkili olabilir. Örneğin gömülü bir duvarın üzerinde bulunan toprağın nem tutma özelliği çevresinden farklı olabilir. Bu durum uygun koşullarda yüzey sıcaklığında veya bitki gelişiminde farklılık oluşturabilir. Ancak önemli bir ayrıntı vardır: Termal kamera toprağın içini görüntülemez. Kamera, yüzeydeki sıcaklık farklılıklarını ölçer. Bu farklılıkların nedeninin bir duvar, kaya, nem değişimi veya başka bir doğal etken olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Dolayısıyla termal kamerada görülen bir şekli doğrudan mezar, oda veya define olarak yorumlamak doğru değildir. Multispektral Kamera Ne İşe Yarar? Multispektral kameralar, normal fotoğraf makinelerinden farklı olarak ışığın çeşitli dalga boylarındaki yansımalarını kaydedebilir. Bu özellik özellikle bitki örtüsü ve toprak yüzeyinin incelenmesinde kullanılır. Bitkilerin gelişimi; toprak nemi, besin durumu ve köklerin bulunduğu ortam gibi etkenlerden etkilenebilir. Yüzeyin altında bulunan bazı yapılar da bu koşulları dolaylı olarak değiştirebilir. Bunun sonucunda bitkilerin renklerinde, gelişimlerinde veya yansıtma özelliklerinde farklılıklar görülebilir. Arkeolojik araştırmalarda bu tür farklılıklara bitki izleri veya ürün izleri (crop marks) adı verilir. Ancak bitki örtüsündeki her farklılık arkeolojik bir yapıya işaret etmez. Tarımsal faaliyetler, sulama, doğal toprak farklılıkları ve bitki hastalıkları da benzer görüntüler oluşturabilir. Bu nedenle multispektral görüntüler tek başına kesin sonuç veren bir define bulma yöntemi değildir. LiDAR Teknolojisi Dronlarda Nasıl Kullanılır? LiDAR, lazer darbeleri kullanarak çevrenin üç boyutlu ölçümünü yapabilen bir teknolojidir. Drone üzerine yerleştirilen LiDAR sistemleri, arazi yüzeyinin ayrıntılı modellerini oluşturmak için kullanılabilir. Özellikle bitki örtüsünün yoğun olduğu bazı bölgelerde, lazer ölçümlerinden elde edilen veriler işlenerek zeminin biçimi hakkında daha ayrıntılı bilgi edinilebilir. Bu teknoloji şu çalışmalarda yararlı olabilir: Yoğun bitki örtüsü bulunan alanların topografik incelenmesi, Arazi yüzeyindeki küçük yükseklik farklılıklarının belirlenmesi, Tarihî yolların ve terasların belgelenmesi, Arkeolojik alanların üç boyutlu haritalanması. Ancak LiDAR da toprağın içini doğrudan görüntüleyen bir röntgen sistemi değildir. Bitki örtüsü arasından zemine ulaşabilen lazer ölçümleri sayesinde yüzeyin biçimi hakkında veri sağlar. Bu nedenle LiDAR kullanılarak oluşturulan arazi modeli ile yer altındaki bir odanın doğrudan görüntülenmesi birbirinden tamamen farklı konulardır. Manyetometre Takılan Dronlar Yer Altındaki Yapıları Tespit Edebilir mi? Daha özel bir araştırma yöntemi de drone üzerine yerleştirilen manyetik ölçüm sistemleridir. Manyetometre, çevredeki manyetik alan değişimlerini ölçen cihazdır. Arkeolojik araştırmalarda bazı yapı kalıntıları, demir içeren nesneler, yanmış topraklar ve insan faaliyetleri sonucunda değişime uğramış alanlar manyetik farklılıklar oluşturabilir. Bu farklılıklar özel ölçüm ve analiz yöntemleriyle incelenebilir. 2024 yılında yayımlanan bilimsel bir araştırmada, drone üzerine yerleştirilen manyetik gradyometre sistemi kullanılarak arkeolojik bir alanda ölçüm yapılmıştır. Çalışmada havadan elde edilen manyetik verilerin yerden yapılan ölçümlerle karşılaştırılabilir sonuçlar verebildiği gösterilmiştir. Ancak bu teknoloji sıradan bir drone kamerası gibi çalışmaz. Özel sensör, teknik kurulum, veri işleme ve uzman değerlendirmesi gerektirir. Uçuş sırasında drone motorlarının ve elektronik sistemlerinin oluşturduğu manyetik etkiler de ölçümlerin doğruluğunu zorlaştırabilir. Ayrıca manyetometre, altını doğrudan bulan bir cihaz değildir. Manyetik özellikleri ölçer; her metal veya arkeolojik kalıntı aynı manyetik tepkiyi vermez. Drone ile Görülen Her Farklılık Tarihî Bir İşaret midir? Hayır. Havadan çekilen görüntülerde bazı şekiller, çizgiler veya renk farklılıkları dikkat çekebilir. Ancak bunların tamamını tarihî kalıntı olarak değerlendirmek büyük bir hata olur. Benzer görüntüler şu nedenlerle oluşabilir: Doğal kaya çatlakları ve aşınmalar, Toprak yapısındaki farklılıklar, Yağmur ve su akışının oluşturduğu izler, Tarımsal faaliyetler, Ağaç kökleri ve bitki gelişimi, Eski ve yeni arazi düzenlemeleri, Işık ve gölge değişimleri. Bir görüntünün arkeolojik anlam taşıyıp taşımadığını belirlemek için tarihî kayıtlar, çevresel özellikler, yüzey buluntuları ve uzman incelemesi birlikte değerlendirilmelidir. Drone görüntüsü araştırma için bir veri sağlayabilir; fakat tek başına tarihî bir keşfin kanıtı değildir. Drone Kullanımının Sınırları Nelerdir? Drone teknolojisi ne kadar gelişmiş olursa olsun bazı fiziksel ve teknik sınırlamalara sahiptir. Standart kamera yer altını göremez: Yüksek çözünürlüklü görüntü almak, toprağın altındaki nesneleri görüntülemek anlamına gelmez. Bitki örtüsü görüntüyü engelleyebilir: Yoğun ağaçlar ve çalılar zeminin görülmesini zorlaştırır. Hava koşulları sonucu etkiler: Rüzgâr, yağış, sis ve güneş ışığının açısı görüntü kalitesini değiştirebilir. Termal veriler her zaman aynı sonucu vermez: Toprak nemi, mevsim, sıcaklık ve bitki örtüsü ölçümlerin yorumlanmasını etkiler. Özel sensörler uzmanlık gerektirir: LiDAR, manyetometre ve multispektral sistemlerden elde edilen veriler doğru şekilde işlenmeli ve yorumlanmalıdır. Bu nedenle drone kullanımı, arazi araştırmalarının tamamının yerini alan bir yöntem olarak görülmemelidir. Türkiye’de Define Araştırmalarında Drone Kullanımı Yasal mı? Drone kullanımıyla ilgili iki farklı yasal konu birbirinden ayrılmalıdır: Birincisi, insansız hava aracının uçurulmasına ilişkin sivil havacılık kurallarıdır. İkincisi ise define arama, arkeolojik araştırma ve kültür varlıklarının korunmasıyla ilgili mevzuattır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, 30 Temmuz 2026 tarihinde güncellenmiş SHT-İHA talimatını yayımlamıştır. Yeni düzenleme; kayıt, pilot yetkilendirmesi, operasyon ve uçuş izin süreçlerini yeniden düzenlemektedir. Bu nedenle drone uçurmadan önce kullanılacak bölgenin güncel uçuş kuralları ve izin durumu SHGM’nin resmî sisteminden kontrol edilmelidir. Ayrıca drone uçurmak, define arama ruhsatı anlamına gelmez. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasına göre Türkiye’de define aramak isteyenlerin, arama yapılacak yerin bağlı olduğu müze müdürlüğüne başvurarak ilgili izin sürecini takip etmesi gerekir. Özellikle sit alanları, tescilli kültür varlıkları ve arkeolojik kazı bölgelerinde izinsiz müdahalelerden kaçınılmalıdır. Sonuç: Drone Define Araştırmalarında Gerçekten Ne Kadar Etkili? Drone teknolojisi, arazi araştırmalarında önemli kolaylıklar sağlayan modern araçlardan biridir. Geniş alanların havadan görüntülenmesi, yüzey şekillerinin belgelenmesi, üç boyutlu modellerin oluşturulması ve özel sensörlerle bazı çevresel farklılıkların ölçülmesi bu teknolojinin başlıca avantajlarıdır. Bununla birlikte standart drone kameralarının toprağın altındaki altını, parayı veya mezarı doğrudan görmesi mümkün değildir. Termal ve multispektral kameralar yüzeydeki dolaylı farklılıkları ölçerken, LiDAR arazi yüzeyinin biçimini modellemeye yardımcı olur. Manyetometre gibi özel sistemler ise yalnızca belirli fiziksel özelliklere sahip manyetik anomalileri ölçebilir. Gelecekte drone teknolojilerinin daha gelişmiş sensörlerle birlikte kullanılması, arkeolojik araştırmaların ve arazi belgeleme çalışmalarının daha ayrıntılı yapılmasını sağlayacaktır. Ancak teknolojinin sağladığı veriler, bilimsel değerlendirme ve yasal izinlerin yerini tutmaz. Sizce drone teknolojisi gelecekte define ve arkeoloji araştırmalarını nasıl değiştirecek? Görüşlerinizi yorum bölümünde paylaşabilirsiniz. Yasal Bilgilendirme Define arama faaliyetleri Türkiye’de 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve ilgili yönetmelikler kapsamında düzenlenmektedir. Gerekli izinler alınmadan kazı ve sondaj yapılmamalı, tarihî eser niteliği taşıyabilecek buluntulara müdahale edilmemelidir. Drone uçuşları da Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün yürürlükteki düzenlemelerine tabidir. Uçuş izni ve define arama ruhsatı birbirinden ayrı süreçlerdir. Kaynakça Avcı, O. ve Aktaş, C. (2025). Arkeolojik Alanların İHA ile Modellenmesi: Andoz Kalesi (Espiye-Giresun) Örneği. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi.https://dergipark.org.tr/tr/pub/rsgis/article/1655969 Saka Akın, E. ve Erdoğan, A. (2022). İnsansız Hava Araçları (İHA) ile Arkeolojik Alanlarda Belgeleme: Sarıkaya Roma Hamamı Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi.https://dergipark.org.tr/tr/pub/sdufenbed/article/1038407 Polat, N. ve diğerleri (2021). İHA Fotogrametrisinin Arkeolojik Yüzey Araştırmalarına Katkılarının İncelenmesi. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi.https://dergipark.org.tr/tr/pub/tubaar/article/889810 Accomando, F. ve Florio, G. (2024). Drone-Borne Magnetic Gradiometry in Archaeological Applications. Sensors.https://www.mdpi.com/1424-8220/24/13/4270 Ciccone, G. (2026). Thermal and Multispectral UAV Remote Sensing in Archaeology: A Systematic Review. Heritage.https://www.mdpi.com/2571-9408/9/10/429 Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü. İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA), 30 Temmuz 2026.https://web.shgm.gov.tr/tr/genel-duyurular/7645-insansiz-hava-araci-sistemleri-talimati-sht-iha-yayimlanmistir T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. Define Aramak İstiyorum. Ne Yapmalıyım?https://destek.ktb.gov.tr/TR-134959/define-aramak-istiyorum-ne-yapmaliyim.html Bunu paylaş: Facebook üzerinde paylaş (Yeni pencerede açılır) Facebook İlgili